Αυτά είναι τα μέτρα που προτείνει προς άμεση υιοθέτηση στο Σχέδιο Διαχείρισης της Λευκάδας
Όπως αναφέρεται στην πρόταση,
Οι υδατοκαλλιέργειες επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις κατά κύριο λόγο στα είδη της υδρόβιας πανίδας και της ορνιθοπανίδας . Συγκεκριμένα:
Α) Ρύπανση νερών και υποβάθμιση υδάτινων οικοσυστημάτων, από τα απόβλητα από τα εκτρεφόμενα είδη καθώς και τα υπολείμματα από την τροφή τους. Συσσωρεύονται και συχνά οδηγούν στη μείωση του οξυγόνου στο νερό και άρα την υποβάθμιση του θαλάσσιου οικοσυστήματος. Ειδικά σε μικρές και αβαθείς λεκάνες. Σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό για αύξηση της παραγωγής, συχνά εμφανίζονται φαινόμενα μη αντιστρεπτού ευτροφισμού, δηλ της έλλειψης οξυγόνου και της διαταραχής των οικολογικών συνθηκών (ανάπτυξη αλγών, ασθενειών κ.λπ.
Η χημική ρύπανση με την χρήση φαρμάκων (όπως αντιβιοτικά, αναλγητικά), λόγω του συνωστισμού χιλιάδων ψαριών σε πολύ μικρό χώρο. καθώς και η συχνά αναφερόμενη χρήση φορμόλης και άλλων αντιπαρασιτικών στα ψάρια, διαχέεται άμεσα στο φυσικό περιβάλλον.
Ρύπανση επίσης προκαλείται και μάλιστα με ισχυρά τοξικά και βαρέα μέταλλα από την πλύση των ατσαλόδιχτων των κλωβών.
Β) Οικότοποι και είδη υδρόβιας ή παρυδάτιας πανίδας -κίνδυνοι / Ισορροπία θαλάσσιων οικοσυστημάτων / Συνοδά έργα
Η τοποθέτηση κλωβών κοντά σε ευάλωτους υδάτινους/ παράκτιους οικοτόπους και προστατευόμενες περιοχές, εκτός από την σοβαρή υποβάθμιση του οικοσυστήματος, θανάτωση των θαλασσοπουλιών ή παρυδάτιων ειδών ορνιθοπανίδας που όπως είναι φυσικό προσελκύονται από τα ψάρια στους κλωβούς και παγιδεύονται στις λάμες και στα δίκτυα προστασίας τους.
Η κίνηση σκαφών και οχημάτωντων μονάδων, προκαλεί όχληση και συχνά απομάκρυνση πολλών ευαίσθητων ειδών υδρόβιας πανίδας και πουλιών. Παράπλευρος κίνδυνος για την επιβίωση των ειδών προστασίας είναι η συμπεριφορική αλλοίωση που τους προκαλεί. Επακόλουθο της εύκολης τεχνητής τροφής που τους παρέχεται από τα εγκλωβισμένα ψάρια εκτροφής.
Τα Συνοδά Έργα όπως νέα λιμάνια (μικρά αλλά και μεγαλύτερα σε Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών – ΠΟΑΥ), νέες προβλήτες, νέες αποθήκες, νέοι δρόμοι πρόσβασης, συσκευαστήρια, ψυγεία, ιχθυογεννητικοί σταθμοί και πολλά άλλα, συνοδεύουν από την χερσαία πλευρά την ανάπτυξη των ιχθυοκαλλιεργειών στα υδάτινα σώματα, ως απαραίτητα, αλλάζουν εντελώς τη φυσιογνωμία ακτών, υγροτόπων και γενικά της εγγύτερης περιοχής
Β) Ασθένειες
Στα εκτρεφόμενα είδη αναπτύσσονται παράσιτα και ιοί που συχνά μεταδίδονται και στους ελεύθερους πληθυσμούς ειδών των ψαριών, για τους οποίους αποτελούν σημαντική απειλή
Γ) Διατροφή των ειδών υδατοκαλλιέργειας
Για την διατροφή των ψαριών και των οστράκων ιχθυοκαλλιέργειας καταναλώνεται σημαντική ποσότητα ελεύθερων ιχθυαποθεμάτων. Υπολογίζεται σε 30% των ψαριών παγκοσμίως ότι αλιεύονται για την παραγωγή ιχθυάλευρων και ιχθυέλαιων για την διατροφή των ψαριών και θαλασσινών υδατοκαλλιέργειας. Μεγάλες ποσότητες μικρών ψαριών και κριλλ αλιεύονται εντατικά για την παραγωγή τους. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο αποτελεί μια επιπλέον πίεση στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στα τροφικά αποθέματα των ελεύθερων προστατευόμενων ειδών
Δ) Στις αποδράσεις και την επιμειξία με την ελεύθερη ιχθυοπανίδα
Συχνό φαινόμενο είναι τα εκτρεφόμενα είδη που δραπετεύουν από τους κλωβούς να ανταγωνίζονται με τα ελεύθερα ψάρια ή να διασταυρώνονται μαζί τους αλλοιώνοντας τη γενετική τους ταυτότητα.
Επιπλέον η εκτεταμένη κατάληψη των νερών του Εσωτερικού Αρχιπελάγους GR2220003 από την ζώνη ανάπτυξης υδατοκαλλιέργειας δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τις γενικευμένες επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει η δραστηριότητα στο προστατευτέο.
Μέτρα διαχείρισης για την άρση των επιπτώσεων στο προστατευτέο από την άσκηση της δραστηριότητας των υδατοκαλλιεργειών
-Απαγόρευση υδρολογικών τροποποιήσεων από αντλήσεις, κατασκευή φραγμάτων, εκτροπής ροής, για υδατοκαλλιέργειες γλυκών νερών, GR2240001, ZΠΦ-05, ZΠΦ-07, ZΠΦ-08, ZΠΦ-10, ZΔΟΕ-04.
-Απαγόρευση τροποποίησης παράκτιων συνθηκών για θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες,GR2240001, ZΠΦ-05, ZΠΦ-08, ZΠΦ-10 – Μελέτη βάσης για εντοπισμό και αντιμετώπιση ρύπανσης και άλλων επιπτώσεων από υφιστάμενες υδατοκαλλιέργειες. Διαμόρφωση Μέτρων και δράσεων για την αντιμετώπισή τους ZΔΟΕ-05, ZAΠΦ-03, ZΠΦ-04, ZΠΦ-05, ZΠΦ-08, ZΠΦ-10, ZΠΦ-11 ZΔΟΕ-05, GR2240001, ZΠΦ-05, ZΠΦ-07, ZΠΦ-10, ZΒΔΦΠ-02.
-Μέτρα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις υδατοκαλλιέργειες εντός της ΠΑΥ Εχινάδων Νήσων (GR2220003, ELBA22203_ ZΔΟΕ-01) και κίνητρα για μετατροπή τους σε βιολογικές ιχθυοκαλλιέργειες και εκτατικής μορφής παραδοσιακές ιχθυοκαλλιέργειες (ELBA22203_ ZΔΟΕ-01).
Με το Άρθρο 11 το Περιφερειακό Χωροταξικό πλαίσιο της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, εξειδικεύεται και συμπληρώνεται η χωρική διάρθρωση των υδατοκαλλιεργειών. Ειδικότερα αφορά στις Περιοχές Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΑΥ) του Ειδικού Πλαισίου ΧΣΑΑ για τις Υδατοκαλλιέργειες εντός των οποίων ιδρύονται ΠΟΑΥ ή λειτουργούν / ιδρύονται μεμονωμένες μονάδες και τις λιμνοθάλασσες της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, στις οποίες ασκείται ή δύναται να αναπτυχθεί η εκτατική ιχθυοκαλλιέργεια: όπως οι Λιμνοθάλασσες Παλαιόνι και Αυλαίμων στη Λευκάδα για την ανάπτυξη μόνον εκτατικών βιολογικών ιχθυοκαλλιεργειών παραδοσιακής μορφής και ήπιας εκμετάλλευσης.
Οι υδρολογικές τροποποιήσεις και η ρύπανση των υδάτων εξαιτίας υδατοκαλλιεργειών υποβαθμίζουν το ενδιαίτημα πολλών ειδών υδρόβιας πανίδας του προστατευτέου αντικειμένου των περιοχών GR2220003, GR2240001. Αυτές οι πρακτικές θα απαγορεύονται εντός συγκεκριμένων ζωνών (αναγράφονται παραπάνω), όπως και η δημιουργία νέων υδατοκαλλιεργειών. Θα πρέπει να διεξαχθεί μελέτη βάσης όπου θα εκτιμηθεί η ρύπανση των υδάτων και θα οριστούν μέτρα αντιμετώπισής της. Τέλος θα πρέπει να δοθούν οικονομικά κίνητρα τα οποία θα οριστούν έπειτα από μελέτη ώστε οι ήδη υπάρχουσες μονάδες να μετατραπούν σε βιολογικές ιχθυοκαλλιέργειες και παραδοσιακές ιχθυοκαλλιέργειες εκτατικής μορφής.
Οι μονάδες υδατοκαλλιέργειας γλυκών Υδάτων χωροθετούνται μεμονωμένα, κατά το δυνατόν εγγύς σε πηγές τροφοδότησής τους με νερό, όπως λίμνες, ποτάμια, πηγές νερού. Χωροθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε τεχνητές λίμνες με ειδικά καθεστώτα διαχείρισης επιτρέπεται, υπό την προϋπόθεση σύμφωνης γνώμης του ΥΠΕΝ.
Η υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα σε φυσικά υφάλμυρα οικοσυστήματα (λιμνοθάλασσες και λοιποί υδάτινοι σχηματισμοί) μπορεί και πρέπει να βασίζεται στην ιδιότητά τους ως «φυσικά ιχθυοτροφεία» και να ασκείται σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από το καθεστώς προστασίας τους, ιδιαίτερα όσον αφορά στις επιτρεπόμενες παρεμβάσεις −κατασκευή των απαιτούμενων εγκαταστάσεων, μόνιμων ή μη−, αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα οικολογικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά τους.
Οι περιοχές Natura 2000 στις οποίες εντοπίζονται ζώνες ανάπτυξης Υδατοκαλλιέργειας είναι οι εξής:
-GR2220003 (ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ ΙΟΝΙΟΥ (ΜΕΓΑΝΗΣΙ, ΑΡΚΟΥΔΙ, ΑΤΟΚΟΣ, ΒΡΩΜΟΝΑΣ)
-GR2240001 (ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΕΣ ΣΤΕΝΩΝ ΛΕΥΚΑΔΑΣ (ΠΑΛΙΟΝΗΣ –
ΑΒΛΑΙΜΩΝ) ΚΑΙ ΑΛΥΚΕΣ ΛΕΥΚΑΔΑΣ),
όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα.
Εικόνα 1 & 2: Ζώνες ανάπτυξης υδατοκαλλιέργειας (με κίτρινο), υφιστάμενες υδατοκαλλιέργειες (κουκίδα ροζ) και περιοχές Natura στο Εσωτερικό Αρχιπέλαγος Ιονίου και στην Λευκάδα.
Ωστόσο, στην παρούσα ΕΠΜ και ΣΔ προτείνονται αυστηρότερες τροποποιητικές θεσμικές ρυθμίσεις όσον αφορά στην άσκηση των υδατοκαλλιεργειών εντός ορίων των περιοχών Natura, όπως:
α) Απαγόρευση υδρολογικών τροποποιήσεων από αντλήσεις, κατασκευή φραγμάτων, εκτροπής ροής, για υδατοκαλλιέργειες γλυκών νερών για τα είδη Emysorbicularis, Mauremys rivulata, Elaphequatuorlineata,Lutralutra, κλπ.
β) Απαγόρευση τροποποίησης παράκτιων συνθηκών για θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες, για τα είδη Lutra lutra.
γ) Απαγόρευση δημιουργίας νέων μονάδων εντατικής υδατοκαλλιαργειας εντός περιοχών προστασίας για τα είδη Emys orbicularis, Mauremys rivulata , καθώς και για τα είδη υδρόβιας πανίδας και ορνιθοπανίδας .
δ) Κίνητρα για μετατροπή της καλλιεργητικής δραστηριότητας από εντατική σε εκτατική παραδοσιακής μορφής
Επίσης :
ε)Μελέτη βάσης για εντοπισμό και αντιμετώπιση ρύπανσης και άλλων επιπτώσεων από υφιστάμενες υδατοκαλλιέργειες με παράλληλη διαμόρφωση μέτρων και δράσεων για την αντιμετώπισή τους, σύμφωνα με τα πορίσματά της, κυρίως για τα είδη: Aphanius fasciatus, Pelasgus stymphalicus, Caretta caretta, Monachus monachus, Lutra lutra, Emys orbicularis, Mauremys rivulata.
