Ηγεσία και ηγέτης
Η έννοια της ηγεσίας σχετίζεται με την άσκηση σημαντικής επιρροής ενός προσώπου προς ένα σύνολο ανθρώπων, τα οποία παρακινεί ώστε να ακολουθούν το όραμά του, το οποίο ενστερνίζεται η ομάδα και έχει έναν κοινό ωφέλιμο στόχο.
Παράλληλα, εκτός από τα χαρακτηριστικά του ηγέτη, η έννοια της ηγεσίας περιλαμβάνει τις σχέσεις των συμμετεχόντων τόσο με τον ηγέτη όσο και μεταξύ τους, οι οποίες χαρακτηρίζονται από ειλικρίνεια και εμπιστοσύνη. Επίσης, εμπεριέχει την επικοινωνία του ηγέτη τόσο με τα μέλη της ομάδας όσο και μεταξύ των μελών της ομάδας, η οποία είναι αμφίδρομη, ολόπλευρη και ανατροφοδοτούμενη.
Ταυτόχρονα, η έννοια της ηγεσίας εμπερικλείει στοιχεία όπως η ειλικρίνεια, η ανιδιοτέλεια, η αίσθηση δικαίου, ο σεβασμός στον άνθρωπο και η ύπαρξη λογοδοσίας του ηγέτη απέναντι στα μέλη της ομάδας. Για αυτό, η ηγεσία και η ηθική είναι σε τέτοιο βαθμό συνδεδεμένες, ώστε η ηθική να αποτελεί το σπουδαιότερο και το βαθύτερο χαρακτηριστικό της ηγεσίας.
Συνεπώς, ο ηγέτης αποτελεί πρότυπο δικαιοσύνης και διαφάνειας, ενώ με τις πράξεις του εμπνέει τα μέλη της ομάδας, οι οποίες αποσκοπούν στο ευρύτερο καλό και περιλαμβάνουν τα στοιχεία της αυτοθυσίας και της προσωπικής διακινδύνευσης, επιλέγοντας ακόμα και «ανορθόδοξες» ενέργειες.
Εξουσία και εξουσιαστής
Ως εξουσία νοείται η δυνατότητα που έχει παραχωρηθεί σε ένα πρόσωπο να ασκεί δύναμη πάνω σε μια ομάδα ανθρώπων και να υποχρεώνει τα μέλη της να ενεργούν ή να συμπεριφέρονται με τρόπους που εκείνο επιθυμεί, διαδικασία την οποία βαπτίζει υπακοή. Η ισχύς αυτή του έχει παρασχεθεί μέσω κανόνων που έχουν θεσπιστεί χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της ομάδας.
Ο εξουσιαστής ασκεί έλεγχο πάνω στα μέλη της ομάδας με τη χρήση ψυχολογικής ή πνευματικής ή οικονομικής βίας. Κύριο όπλο του αποτελεί η χειραγώγηση την οποία εξασφαλίζει με τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας και τη δημιουργία αίσθησης ενοχής.
Σε αντίθεση με τον ηγέτη, ο εξουσιαστής δεν διαθέτει ίχνος ενσυναίσθησης, ενώ διατηρεί μία υποτυπώδη αμφίδρομη επικοινωνία μόνο με όσους δεν εκφράζουν αντίθετη γνώμη, οι οποίοι και συγκροτούν την αυλή του. Παράλληλα, εκλαμβάνει την κριτική ως ανυπακοή, απείθεια και προσωπική επίθεση. Επειδή δεν μπορεί να επιβληθεί με την προσωπικότητά του επιβάλει ποινές αντλώντας δύναμη από τη θέση που κατέχει. Οποιαδήποτε παραχώρηση επαίνου έχει ως στόχο να διασκεδάσει τυχόν αρνητικές εντυπώσεις ή υποκρύπτει μελλοντική απαίτηση ανταλλάγματος.
Για να διατηρήσει την ηγεμονία του στρέφει μέλη της ομάδας αναμεταξύ τους, ακόμα και της αυλής του, ώστε να τα κάνει να νιώθουν ανασφάλεια. Στη συνέχεια, επεμβαίνει όχι για να δοθεί πραγματική λύση, αλλά για να θάψει τη διένεξη κάτω από το χαλί, ώστε στην πραγματικότητα να συνεχίζει να υποβόσκει και να διαιωνίζεται η αβεβαιότητα.
Εν κατακλείδι
Ο ηγέτης παράγει αρμονία, ο εξουσιαστής τοξικότητα.
Ο ηγέτης επιβραβεύει ηθικές συμπεριφορές, ο εξουσιαστής ανήθικες.
Ο ηγέτης νουθετεί, ο εξουσιαστής τιμωρεί.
Ο ηγέτης χτίζει νέους ηγέτες, ο εξουσιαστής φτιάχνει αυλικούς.
Ο ηγέτης κάνει το Σταυρό του σεμνά, ο εξουσιαστής κάνει το Σταυρό του για το θεαθήναι.
Ο ηγέτης παίρνει το φταίξιμο πάνω του, ο εξουσιαστής ρίχνει το φταίξιμο στους άλλους.
Ο ηγέτης ενθαρρύνει, ο εξουσιαστής αποθαρρύνει.
Ο ηγέτης εμψυχώνει, ο εξουσιαστής εκφοβίζει.
Ο ηγέτης λέει την αλήθεια, ο εξουσιαστής ψέματα.
Ο ηγέτης είναι ανοιχτό βιβλίο, ο εξουσιαστής έχει κρυφή ατζέντα.
Ο ηγέτης είναι ταπεινός, ο εξουσιαστής έχει τουπέ.
Ο ηγέτης μπαίνει μπροστά και τρώει ξύλο για τους άλλους, ο εξουσιαστής κάθετε πίσω και αφήνει τους άλλους να τρώνε ξύλο.
Ο ηγέτης δεν φοβάται την αποτυχία, ο εξουσιαστής την τρέμει.
Ο ηγέτης θυσιάζεται ενστικτωδώς, ο εξουσιαστής ηδονίζεται να δεσπόζει.
Ο ηγέτης είναι ανδρείος, ο εξουσιαστής είναι δειλός.
Κωνσταντίνος Μαργέλης
Πέμπτη, 15 Οκτωβρίου 2026
Υστερόγραφο
«τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν ᾿Ιησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον, ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι’ ὃν τὰ πάντα καὶ δι’ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι. ὅ τε γὰρ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ ἑνὸς πάντες· δι’ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν, λέγων· ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε· … ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεόν, εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ.» (Προς Εβραίους 2, 9-12 & 17)
«Τον δε Ιησούν, ο οποίος επί μικρόν χρονικόν διάστημα έγινε κατώτερος από τους αγγέλους, τον βλέπομεν, ότι ακριβώς λόγω του παθήματος του θανάτου, έχει στεφανωθή με δόξαν και τιμήν· έπαθε δε και εγεύθη το πικρόν ποτήριον του θανάτου δια την χάριν, που ηυδόκησε να κάμη ο Θεός υπέρ της σωτηρίας του κάθε ανθρώπου. Διότι έπρεπεν στον Θεόν, τον δημιουργόν του παντός, προς τον οποίον αποβλέπουν τα πάντα και δια του οποίου κατευθύνονται και κυβερνώνται τα πάντα, να αναδείξη και αποδείξη τέλειον, δια μέσου των παθημάτων, τον αρχηγόν και αίτιον της σωτηρίας των, δηλαδή τον Χριστόν, εφ’ όσον είχε την πανάγαθον απόφασιν πολλούς ανθρώπους να οδηγήση εις την δόξαν. Διότι ο Χριστός που μας αγιάζει, και ημείς που αγιαζόμεθα, καταγόμεθα από ένα Πατέρα. Δι’ αυτήν ακριβώς την αιτίαν και ο Χριστός δεν εντρέπεται να ονομάζη αυτούς, που καλεί εις σωτηρίαν, αδελφούς του, λέγων· “θα διαλαλήσω και θα ομολογήσω το όνομά σου, ω Θεέ και Πατέρα, στους αδελφούς μου· εν μέσω συγκεντρώσεως των αδελφών μου θα σε ανυμνήσω και θα σε δοξάσω” … Επομένως έπρεπε να γίνη άνθρωπος, όμοιος καθ’ όλα με τους αδελφούς του-πλην βέβαια της αμαρτίας-δια να γίνη έτσι εύσπλαγχνος και αξιόπιστος Αρχιερεύς, που θα προσέφερε ευπρόσδεκτον θυσίαν και μεσιτείαν στον Θεόν, δια την εξιλέωσιν και συγχώρησιν των αμαρτιών του λαού..»
Πηγές
Argyropoulou, E., & Spyridakis, A. (2022). Tools Detecting and/or Measuring Ethical Leadership: A Systematic Literature Review. International Journal of Organizational Leadership, 11(2), 141-163. https://doi.org/10.33844/ijol.2022.60624
Wikipedia, λήμμα «εξουσία»: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BE%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%B1
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, λήμμα «εξουσία»: https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B5%CE%BE%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%B1&dq=
